Istorijski pregled

Prve knjige na Brajevom pismu pojavile su se na prostoru Crne Gore sredinom prošlog stoljeća, kada je u Perastu a potom u Risnu osnovana škola za djecu sa oštećenim vidom. I danas se prepričavaju anegdote o velikoj ljubavi i privrženosti đaka te škole koji su u internatskim sobama zajedno čitali sa velikom posvećenošću i predanošću.

Jedan od onih koji su prednjačili bio je Radovan Nikolić iz Nikšića ali ih je svakako bilo još. Škola je oformila svoju Biblioteku na Brajevom pismu koja je vremenom rasla pa se i danas mogu naći neke od tih knjiga i udžbenika koji su sačuvani iz tog kao i iz kasnijeg perioda, kada je Ustanova preseljena u Podgoricu, 1966. gdje se i sada nalazi.

Dio knjiga na Brajevom pismu bio je više decenija sklonjen u prostorijama Gradske Biblioteke »Radosav Ljumović« u Podgorici i te knjige su predate našoj Biblioteci na samom početku njenog rada. To su uglavnom bile knjige koje su u podjeli knjižnog fonda Centralne Jugoslovenske Biblioteke za slijepe u Beogradu, 1972. pripale Crnoj Gori. One međutim sve do tada nisu bile u upotrebi, već su tamo bile sklonjene do vremena kada bude osnovana Biblioteka u našoj zemlji, što će se dogoditi tri i po decenije kasnije.

Stoga su za sve to vrijeme knjige na Brajevom pismu i u audio formatima čitaoci iz Crne Gore morali da traže u Bibliotekama za slijepe u najbližim centrima, gdje je takvih biblioteka bilo.

Određeni fond knjiga na Brajevom pismu postoji i u arhivima Centralne Narodne Biblioteke »Đurđe Crnojević« na Cetinju. Radi se o knjigama koje su štampane u Saveznoj štampariji u Beogradu i to u ranijem periodu pa su određeni primjerci dostavljani toj kao i nekim drugim republičkim bibliotekama bivše Jugoslavije.

Pređašnje snabdijevanje knjigama ove grupacije  čitalaca u Crnoj Gori posredstvom drugih biblioteka tog tipa izvan Crne Gore pokazalo se kao palijativno rješenje, zbog čega nije moglo biti dalja orjentacija zadovoljenja potreba u ovoj oblasti.

Crna Gora je tako na završetku procesa disolucije među republikama bivše Jugoslavije dobila instituciju u kojoj se sprovodi bibliotečka i izdavačka djelatnost za ovu kategoriju čitalaca.

S obzirom da su lica bez vida u Crnoj Gori dugi niz godina morali knjige i časopise nabavljati van svoje Republike, bio je znatno otežan proces školovanja i studiranja đaka i studenata bez vida, kao i kuturna, obrazovna i druge aktivnosti osoba sa vizuelnim problemima. Čitaoci oštećenog vida u Crnoj Gori uglavnom su bili korisnici biblioteke u Beogradu i Novom Sadu, ali u postojećim uslovima, i pored punog razumijevanja tih subjekata, dopremanje knjiga korisnicima postajalo je sve sporije i komplikovanije.

Biblioteka za slijepe Crne Gore je osnovana u septembru 2006 godine. Osnivač Biblioteke je Vlada Crne Gore koja je u skladu sa Zakonom o kulturi, zakonom o bibliotečkoj djelatnosti i drugim relevantnim propisima, kao osnivač, preuzela obavezu da preko Ministarstva kulture, finansira rad i djelatnosti Biblioteke. Biblioteka je od samog početka stekla status Javne Ustanove i kao takva našla se u grupi republičkih institucija kulture, u dijelu pokretna kulturna baština.

Vlada je Odluku o formiranju Biblioteke donijela devetog oktobra 2004. poslije višegodišnje kampanje Saveza slijepih Crne Gore a svečano otvaranje organizovano je dvije godine kasnije, četvrtog septembra 2006. Biblioteka je počela sa radom u oktobru iste, 2006 godine.

Biblioteka za slijepe Crne Gore je zamišljena kao centralni i najznačajniji prostor za najveći dio kulturnih aktivnosti u Crnoj Gori u kome preko hiljadu građana koji ne vide ili imaju značajnije oštećen vid mogu da zadovolje svoje elementarne kulturne potrebe.

Osnivanjem biblioteke ostvarilo se približavanje knjiga, štampanih u pristupačnim tehnikama, širokom krugu čitalaca sa vizuelnim ograničenjima u Crnoj Gori.

U Crnoj Gori je pred otvaranje Biblioteke, u septembru 2006. bilo preko 1.000 lica sa oštećenjima vidne funkcije, od čega je njih 830 raspolagalo specijalnim četvorokanalnim kasetofonima, tzv. reproduktorima, CD plejerima i drugim uređajima, što im je omogućavalo da se koriste knjigama u audio formatima a 360 lica su bili poznavaoci Brajevog pisma, čime su bili registrovani kao potencijalni čitaoci te vrste knjiga.

Osnivanje biblioteke bilo je istorijski čin za građane Crne Gore sa oštećenim vidom ali isto tako i za širu kulturnu javnost naše zemlje. S obzirom da je do tada bilo izdato 6.700 naslova knjiga na našem jeziku, i to: 2.650 knjiga na Brajevom pismu i 4.050 knjiga u zvučnoj tehnici, bilo je donekle olakšano prikupljanje početnog knjižnog fonda.

Knjige su u regionu ali i šire pa tako i kod nas, i danas, iako manje nego prije nedostatne i prijeko potrebne  kad se radi o čitaocima bez vida ili osobama sa disleksijom jer je mali broj naslova sa konvencionalnog pisma transponovan u tehnike dostupne ovoj čitalačkoj publici. To je sada posao i cilj Biblioteke za slijepe Crne Gore. Biblioteka je još na počecima svoga rada i biće joj potrebno puno podrške, razumijevanja i vremena da taj cilj počne da ostvaruje.

Osnivanjem biblioteke za slijepe popunjena je jedna velika praznina u životu vizuelno ometenih ljudi i njihov položaj unapređen u mjeri koja je primjerena jednom civilizovanom društvu.

Ova Biblioteka s toga predstavlja čin krupnog civilizacijskog iskoraka u evaluaciji kulturnih dostignuća u korist lica bez vida u našoj zemlji i kao takva svjedoči o nastojanju crnogorskog društva da se kroz ispunjavanje standardizovanih normi civilizovanog i naprednog svijeta, priključi zajednici naprednih, razvijenih i modernih evropskih i vanevropskih  zemalja.

Back to top